spacer
«مؤسسة فرهنگي موعود عصر(عج)»، معجم مؤلّفين مهدوي را به‌زودي منتشر مي‌کند.
ادامه مطالب ...
 
advertisement.png, 0 kB
Advertisement
spacer
spacer

عضویت در خبرنامه

جستجوگر سايت

جستجوگر گوگل


جست‌وجو در سايت موعود

مطالب مرتبط

addtomyyahoo4Subscribe in NewsGator OnlineAdd to My AOL
Subscribe with BloglinesAdd to netvibes
Add to Google

 
اديان جديد- قسمت اول چاپ پست الكترونيكي
۰۷ آبان ۱۳۸۷
 اديان جديد، جنبش‏هاى نوپديد دينى، اديان بديل يا اديان دوران جديد همگى واژگانى هستند كه از پديده جديدى در جهان معاصر خبر مى‏دهند و پژوهش‏هاى گوناگونى را در حوزه‏هاى مختلف علوم از جمله جامعه‏شناسى، دين‏شناسى، روان‏شناسى و جرم‏شناسى به خود اختصاص داده‏اند . مراكز و نهادهاى گوناگونى در بررسى اين مساله شكل گرفته و شخصيت‏هاى معروف و پرتلاشى در اين عرصه پژوهشى پاى نهاده‏اند .


 
«. . . و شما را ملت ملت و قبيله قبيله گردانيديم تا با يكديگر شناسايى متقابل حاصل كنيد; در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين شماست . . .» حجرات، 12

 
اديان جديد، جنبش‏هاى نوپديد دينى، اديان بديل يا اديان دوران جديد همگى واژگانى هستند كه از پديده جديدى در جهان معاصر خبر مى‏دهند و پژوهش‏هاى گوناگونى را در حوزه‏هاى مختلف علوم از جمله جامعه‏شناسى، دين‏شناسى، روان‏شناسى و جرم‏شناسى به خود اختصاص داده‏اند . مراكز و نهادهاى گوناگونى در بررسى اين مساله شكل گرفته و شخصيت‏هاى معروف و پرتلاشى در اين عرصه پژوهشى پاى نهاده‏اند . به لحاظ منابع و نوشته‏ها نيز كتابخانه‏ها و كتابفروشى‏ها از كتاب‏هاى مربوط به اين پديده پرشده‏اند و در حوزه اطلاع‏رسانى و ابزار مرتبط با آن مانند اينترنت، صرف‏نظر از سايت‏هايى كه اختصاصا به اين مهم پرداخته‏اند، در اغلب دپارتمان‏هاى دين‏پژوهى مستقل، يا مرتبط با دانشگاه‏هاى معتبر دنيا بخشى تحت همين عنوان ايجاد شده است كه در آن، علاوه بر معرفى منابع تحقيق و محققان اين حوزه به دل‏مشغولى‏هاى تحقيقى ارباب قلم در اين حوزه پرداخته‏اند و براى تكميل فرايند اطلاع‏رسانى خويش و نيز در دسترس‏قراردادن منابع و مآخذ، نشانى سايت‏هاى اختصاصى اديان و جنبش‏هاى نوپديد را در خود جاى داده، به معرفى ديگر مراكزى كه در اين زمينه به پژوهش اشتغال دارند، پرداخته‏اند .

مطالب اين حوزه نيز داراى تنوع بسيارى است . برخى را كسانى نگاشته‏اند كه داراى نگاهى جانبدارانه به موجوديت اين اديان بودند و در لابلاى كلمات آنها نوعى دفاع مطلق ديده مى‏شود . برعكس، بخشى از مطالب از سوى مخالفان و گاه ارباب دين‏هاى سنتى بر ضد اين حركت‏ها نوشته شده‏اند كه البته هر دو مجموعه در جاى خود حاوى نكات ارزشمندى هستند كه در بررسى اين موضوع بايد از تمامى آنها سود جست، و در نهايت گروه سومى هستند كه نگاهى پديدار شناختى دارند و در كاوش‏هاى خويش در پى مبانى، اصول، خاستگاه و چرايى اين پديده هستند .

در اين ميان، برخى به طرح مباحث نظرى و كليات مى‏پردازند و اصولا جنبه معرفت‏شناختى دارند و برخى در حوزه مطالعات موردى (1) وارد شده‏اند . برخى به زندگى‏نامه تحليلى بنيانگذاران جنبش‏هاى نوپديد پرداخته‏اند; و برخى ديگر با نگاهى جامعه‏شناختى به آسيب‏شناسى اين پديده و ره‏آورد و برآيند آن توجه كرده، تحليلى جامعه شناختى و گاه روان‏شناسانه از زيرمجموعه اين پديده و افرادى كه به آن‏ها مى‏پيوندند ارائه مى‏كنند . مقاله حاضر كه تركيبى از دو نوشتار به قلم دو تن از استادان و محققان اين حوزه است، در عين اختصار، داراى مطالب و اطلاعات ارزشمندى است كه مى‏تواند در به دست دادن نگاهى اجمالى و كلى به اين پديده براى خوانندگان مفيد افتد .

شايد خوانندگان ارجمند ارائه تعريفى جامع و مانع از اديان جديد را انتظار داشته باشند، اما نظر به نگاه‏هاى مختلف در تعريف اديان جديد كه عبارت‏اند از تعريف‏هاى الهيون، جامعه‏شناسان دين، تاريخ‏شناسان اديان، روان‏شناسان دين و دين‏پژوهان در اين نوشتار كوتاه به آنچه در لابلاى اين دو مقاله ترجمه شده ذيل است اكتفا مى‏شود و اگر ابهامى در تعريف موضوع باشد در مقالات آتى كه به تعريف اديان جديد اختصاص خواهد داشت، زدوده خواهد شد .

درباره مقاله دكتر گاردون ملتون ذكر اين نكته لازم است كه سير تاريخى مطالعه اديان جديد يا جنبش‏هاى نوپديد دينى در اين نوشتار به خوبى بيان شده است; به خصوص كه نويسنده در اين زمينه از شخصيت‏هاى اصلى به حساب مى‏آيد و همين بر غنا و اعتماد به آنچه نوشته، مى‏افزايد . كتاب‏شناسى انتهاى مقاله براى تحقيقات و كسب اطلاعات بيشتر بسيار مفيد خواهد بود .

بى‏ترديد، در اين ترجمه نارسايى‏هايى وجود دارد كه از جمله بايد به اسامى فارسى جنبش‏ها اشاره نمايم . اميد مى‏رود در ادامه راه با كسب نظرها و پيشنهادهاى اساتيد و خوانندگان ارجمند به نام‏هاى معيار و ثابتى دست‏يابيم . به هر حال، نوبودن موضوع و كاستى‏هاى موجود در برخى آثار ترجمه‏شده در اين زمينه كه در بعضى از كتاب‏هايى كه به تمامى اديان دنيا مى‏پردازند، ارائه شده‏اند، روند تحقيق در زمينه اديان جديد را با دشوارى مواجه مى‏سازد كه با اميد به رفع ابهامات، برآيندى بهتر را پيش‏بينى مى‏كنيم .
 
فصل اول: درآمدى بر جنبش‏هاى نوپديد دينى/ الين باركر (2)
 
1 . جنبش‏هاى نوپديد دينى چه هستند؟

، «اديان بديل‏» (4) ، «مذاهب‏» (5) يا «فرقه‏ها» (6) همگى اصطلاحات و تعاريفى فنى در حوزه علوم اجتماعى هستند . در اين نوشتار مقصود از اينها گروه‏هايى هستند كه از زمان جنگ جهانى دوم در شكل كنونى‏شان ظاهر شدند و از آن جهت نيز دينى محسوب مى‏شوند كه به برخى پرسش‏هاى غايى‏اى پاسخ مى‏دهند كه اديان اصيل در پى پاسخ‏گويى به آن‏ها هستند . پرسش‏هايى چون; آيا خدايى هست؟ هدف زندگى چيست؟ بعد از مرگ چه بر ما مى‏رود؟ اين تعريف شامل اديان «الحادى‏» و فلسفه‏هايى نظير اشكال گوناگون بوديسم و بخشى از نهضت‏بالقوه بشرى (7) است كه به هوادارانش تعليم مى‏دهد تا خدا را «در درون خويش‏» بجويند . انديشمندان و محققان در پى آنند تا از اصطلاحات و اسامى خنثى و بى‏طرف درباره اين گروه‏ها نظير نهضت‏هاى نوپديد دينى، MRMS ، اقليت‏ها يا اديان بديل استفاده كنند، ولى رسانه‏ها و افكار عمومى واژه «فرقه‏» را به كار مى‏برند كه داراى اشاره‏هاى تلويحى مى‏باشد و اغلب از عقايد عجيب و غريب، اعمال شيطانى و اغوا كننده، كنترل ذهن و اجبار روانى و احتمالا سوء استفاده‏هاى جنسى و گرايشات مجرمانه حكايت دارد .

در اين ميان، معروف‏ترين جنبش‏هايى كه اصطلاح «فرقه‏» را براى آن‏ها بسيار به كار مى‏برند و از رواج عمومى برخوردارند، جنبش‏هاى كليساى اتحاد (8) يا مون‏ها، (9) جامعه بين‏المللى براى وجدان كريشنا (10) يا هير كريشنا (11) ، علم‏شناسى (12) ، جنبش راجنيش (13) و خانواده (14) (كه زمانى تحت عنوان فرزندان خدا (15) شناخته مى‏شد) مى‏باشند .
 
2 . تنوع جنبش‏هاى نوپديد دينى

در طول تاريخ، تمام اديان در دوره خودشان دينى جديد محسوب مى‏شدند; مسيحيت، اسلام، زرتشت و متديسم همه روزگارى جديد بودند . از اين رو تعجبى ندارد، اگر برخى خصوصيات و ويژگى‏هاى اديان جديد و جنبش‏هاى نوپديد دينى از اين اديان نيز حكايت كنند . آنچه شايد درباره جنبش‏هاى نوپديد دينى دنياى معاصر بيشتر مورد توجه است تنوع بى‏شمارى است كه در ميان آن‏ها وجود دارد . اغلب جريان‏هاى اوليه در غرب، نظير بيدارباش‏هاى عظيم (16) در امريكا يا مذاهبى مانند علم مسيحى، (17) شهود و مورمون‏ها (19) كه در قرن نوزدهم ظهور كردند، در برخى زمينه‏ها با سنت‏يهودى - مسيحى اشتراكاتى دارند، اما جريان‏هاى كنونى علاوه بر اين‏كه شامل جنبش‏هايى است كه ابعادى از مسيحيت، اسلام، هندوئيسم، بوديسم و شينتو را در خود دارد، ملغمه‏اى است از اين اديان به اضافه مجموعه‏اى متنوع از ايده‏ها و باورها كه عبارت‏اند از روان‏شناسى‏ها، تخيلات علمى، بت پرستى جديد (20) و شيطانيسم (21) .

اين تنوع نه تنها در سنت‏هايى است كه اين جنبش‏ها از درون آن‏ها سربرآورده‏اند، بلكه در اعمال، سازمان و تاثيراتى كه مى‏توانند بر روى افراد و جامعه داشته باشند، نيز وجود دارد . رهبران ممكن است غنى يا فقير بوده، از آن‏ها به مرشد، (22) پيامبر، معلم، موعود، خداوند، آلهه و خدا ياد كنند . اعضاى اين جنبش‏ها ممكن است پير يا جوان، سفيد يا سياه و غنى يا فقير باشند . بعضى در حومه شهرها، بعضى ديگر در خانه‏هاى جداافتاده از شهرها و عده‏اى در آپارتمان‏هاى داخل شهر زندگى مى‏كنند . آنان ممكن است در پى ارضاى خوش‏گذرانى‏هاى جنسى خويش و يا پى‏ريزى يك زندگى زاهدانه و رياضت‏كشانه پرآوازه باشند . ممكن است‏شمار اعضاى اين جنبش‏ها از صدها هزار نفر تا كمتر از تعداد انگشتان دست‏باشد و يا مانند كليساى انگليكن باشد كه از كشيش‏ها، معتقدان دلباخته، عبادت‏كنندگان گاه‏گاهى، و اعضاى رسمى تشكيل شده است . بسيارى از اين جنبش‏ها نيز داراى سطوح مختلفى از اعضا هستند كه از فعال‏ترين عضوها تا بازديدكنندگان هرازگاهى يا هواداران على طبقه‏بندى مى‏شوند . برخى از اين جنبش‏ها حقيقتا يا بالقوه خطرناك و برخى ديگر كاملا بى‏خطرند . خلاصه اين‏كه، تقريبا تنها اصطلاح عامى كه براى آن‏ها مى‏توان به‏كار برد، همين برچسب «جنبش‏هاى نوپديد دينى‏» (23) يا در برخى مواقع، «فرقه‏» است .
 
3 . ويژگى‏هاى مربوط به جنبش‏هاى نوپديد دينى

با اين حال، برخى ويژگى‏ها كه در يك جنبش پيدا مى‏شوند، علاوه بر جديدبودن، دينى هم هستند; اولا: بنابر تعريفى كه ارائه مى‏شود، اغلب اعضاى اين جنبش‏ها نوگرويدگان نسل اول هستند كه مانند تمام تازه گرويدگان بسيار پرشور، فعال، و حتى تعصبى‏تر از كسانى نشان مى‏دهند كه در دينى متولد و پرورده شده‏اند . ثانيا: عضو گيرى آنها غيرمعمول و از ميان كليت جامعه مى‏باشد، مثلا جنبش‏هايى كه حوالى دهه 1970 ظاهر شدند، به طرز نامتناسبى در ميان بزرگ‏سالانى از طبقات متوسط كه تا حدودى از تحصيلاتى بالاتر از حد متوسط برخوردار بودند، بروز كرده‏اند . اگر كسى براى اندك زمانى به كاركردهاى برخوردارى از يك گروه از جوانان بى‏تجربه پرشور كه دلواپس مسؤوليت‏هايى چون پرداخت وام و يا تعلقاتى نظير داشتن اولاد يا سرپرستى سالمندان نيستند، بينديشد، از همان ابتدا و خيلى سريع مى‏تواند رفتارهاى چنين گروه‏هايى را حدس بزند . ثالثا: در ميان اين جنبش‏ها اغلب يك بنيان‏گذار يا رهبرى با اقتدار و فرهمند وجود دارد; به اين معنى كه او (كه گاهى يك زن است) در قيد و بند هيچ سنت و قانونى نيست و حتى هوادارانش براى او اين حق را قائلند كه درباره تمامى امور زندگى آن‏ها حكم صادر كند و اين كه با چه كسى ازدواج كنند؟ بچه داشته باشند يا خير؟ چه كارى را پيشه خود سازند؟ چه نوع پوششى داشته باشند؟ چه غذايى بخورند؟ كجا زندگى كنند؟ و حتى شايد اين‏كه بايد زندگى كنند يا خير؟ رابعا، اديان جديد در مقايسه با اديان قديمى‏تر سعى دارند كه برداشت‏هاى دقيق‏ترى از حقيقت ارائه كنند كه با نسل‏هاى دوره‏هاى گوناگون سازگار و منطبق باشند . خامسا: از امور رايج در ميان اين جنبش‏ها مرزبندى شديد ميان «آن‏ها» و «ما» است كه دومى به طور همگونى، خير و خدايى، و اولى به همين ميزان و ترتيب، بد و شايد شيطانى است . سادسا: در سطح كلان جامعه، اغلب (و نه هميشه) نوعى سوء ظن و يا دشمنى نسبت‏به آنچه اين جنبش‏ها به عنوان بديل و جانشين ارائه مى‏كنند، وجود دارد . (24)
 
دگرگونى‏هاى جنبش‏هاى نوپديد دينى

به رغم غفلتى كه اغلب صورت مى‏گيرد، به قدركافى روشن است كه اديان جديد، در مقايسه با اديان قديمى بسيار سريع‏تر، دستخوش دگرگونى و تغيير مى‏شوند . صرفا به دليل از دست‏رفتن يك امتياز يا گذشت‏سال‏ها نسل دوم و نسل‏هاى بعدى به دنبال منابعى براى زمان و سرمايه مى‏گردند و «عقايد و اعمال‏» جنبش را زير سؤال مى‏برند . بنيان‏گذاران خواهند مرد و ساختار حاكميت ممكن است‏بسيار ديوان‏سالارانه و كليشه‏اى گردد . باورها، به ويژه باورها و غيب‏گويى‏هاى مبتنى بر تجربه مانند فرارسيدن هزاره، چه بسا روزآمد يا دچار تفسير مجدد يا تغيير گردند و مرزبندى‏هاى اعضا و ديگران كم‏رنگ شود . به سبب اين دگرگونى‏ها و نيز از آن جهت كه جنبش براى افراد بيرونى و غيرعضو بيشتر شناخته شده، در نتيجه ترس آن‏ها كمتر مى‏گردد، دشمنى‏ها رو به كاهش مى‏نهد .(اگرچه چنين موردى به هيچ روى مصداق نداشته است) .
 
ملحق شدن به يك جنبش نوپديد دينى

اغلب مى‏پرسند كه چرا مردم به اديان جديد مى‏پيوندند؟ چرا به عنوان نمونه، يك جوان تحصيل‏كرده كه آينده‏اى روشن پيش روى خويش دارد، همه چيز را به كنارى مى‏نهد و رابطه‏اش را با خانواده بسيار مستحكم خود قطع مى‏كند تا در روز، هجده ساعت را براى پول‏دارشدن يك ميليونر توطئه‏گر! به فعاليت‏بپردازد، در حالى كه خود در فقرى زندگى مى‏كند كه هرگز با آن مانوس نبوده است و احتمالا با كسى ازدواج نمايد كه به زبان او سخن نمى‏گويد و تا قبل از انتخاب آن دختر از سوى رهبر جنبش براى او، هيچ‏گاه وى را نديده است . يك پاسخ مناسب كه معمولا آن فرد تازه گرويده و نيز خانواده و رفيقانش براى فرار از مسؤوليت، دارند ادعاى «شستشوى مغزى‏» (25) يا كاربرد فنونى است كه مقاومت‏ناپذير و غيرقابل تغيير هستند . البته كاملا درست است كه برخى جنبش‏ها مانند بيشتر گروه‏هاى تبليغ انجيلى، كه معتقدند بايد ديگران را نسبت‏به واقعيت‏خودشان متقاعد سازند، فشارهاى قابل توجهى را در بر اعضاى بالقوه خويش وارد مى‏سازند; آنان ممكن است‏براى تشويق فرد بى‏گناه براى ملحق شدن به جنبش چه بسا او را زير بمباران سخنان عاشقانه و محبت‏آميز (كه با هيمنه تمجيد و ظاهرسازى همراه است) قرار دهند و او را منزوى، يا به انجام گناه متقاعد سازند و در اين راه از به‏كارگيرى روش‏هاى گوناگون ديگر هم ابايى نداشته باشند، اما بايد اذعان داشت كه اين روش‏ها:

الف . با روش‏هايى كه اعضاى يك نهاد در مواقع ديگر در تلاش براى كنترل مردم به كار مى‏گيرند، هيچ تفاوتى ندارد .

ب . به اندازه‏اى كه خود جنبش انتظار دارد يا مخالفان جنبش براى قبولاندن آن به ما ادعا مى‏كنند، مؤثر نيستند .
 
در اواخر دهه 1970 كه اتهام شستشوى مغزى درباره مورمون‏ها در اوج خود بود، «احوالات‏» بيش از هزار نفر را تعقيب كردم . آنان چنان نسبت كليساى اتحاد متقاعد شده بودند كه در پى شركت در يكى از كارگاه‏هاى منطقه‏اى در تعطيلات پايان هفته بودند كه گمان مى‏رفت‏يك عمليات كنترل ذهن غيرقابل مقاومتى در آن اتفاق افتد . يافته‏هايم نشان دادند كه نود درصد از شركت‏كنندگان در آن كارگاه نه تنها قدرت تصميم‏گيرى يافتند كه عملا تصميم گرفتند تا عضو اين جنبش نشوند . علاوه بر اين، از ميان كسانى كه به عضويت درآمدند، اكثريت‏بنا به خواست‏خود ظرف دو سال جنبش را ترك كردند . (26) اين سطح بالاى رويگردانى كه از نظر برخى ديگر از انديشمندان قضيه‏اى رايج در تمام گروه‏هايى است كه به انجام كارهاى فشرده و افراطى براى جذب عضو جديد دست مى‏زنند، مورد انكار دو طيف است: خود گروه (به سبب اين‏كه نمى‏خواهد كسى از عدم موفقيت وعده‏هايى كه گروه داده است، سر درآورد) و مخالفان اين گروه‏ها كه در آرزوى جاافتادن نظريه شست‏وشوى مغزى هستند; به ويژه وقتى كه پاى پرداخت مبلغ زيادى پول در ميان باشد و والدين تحت تاثير حرف‏هايى نظير اين قرار گيرند كه اگر به فرزندان‏تان عشق مى‏ورزيد و مى‏خواهيد آن‏ها را حفظ كنيد و از ربوده‏شدن به دست گروه‏ها مصون داريد و آن‏ها را «منصرف‏» كنيد يا از «سرپيچى‏هاى آن‏ها بكاهيد» ، بايد به اين افراد بپردازيد .

اگر توضيح شست‏وشوى مغزى يا كنترل ذهن در پرتو ارائه دليل و شواهد، قانع كننده نيست، پس چه توضيحاتى را بايد به جاى آن نشاند . جامعه‏شناسانى كه به مطالعه درباره فرآيند عضويت‏يك فرد در يك گروه پرداخته‏ند به اين نتيجه رسيده‏اند كه تعامل ميان فرد و گروه به ارزيابى‏ها و بررسى‏هاى بيشترى نيازمند است و با توجه به فاصله زياد جنبش‏هاى مختلف و افراد گوناگون، توضيح و تفسير واحد كفايت نمى‏كند . اكثريت‏بسيار بالايى از مردم به‏شدت از ملحق‏شدن به اديان بديل گريزان‏اند .(من خودم حدود پنجاه گروه را كه درباره آن‏ها مطالعه كرده‏ام به طرز بارزى قابل مقاومت‏يافتم) ; برخى از مردم نيز به يك يا چند گروه مى‏پيوندند، در حالى كه عده‏اى ديگر با درجات متفاوتى جذب آن‏ها مى‏شوند; تعدادى ممكن است ترغيب شوند كه تقريبا به تمام گروه‏ها بپيوندند، اما به نظر مى‏رسد كه اين افراد خود را چندان نسبت‏به گروه، متعهد احساس نكرده، هر لحظه احتمال مى‏رود كه از نظر خود برگردند و در يك مدت زمان بسيار كوتاهى چه بسا به سراغ گروهى ديگر بروند .

از اين واقعيت كه اعضاى جنبش‏هاى نوپديد دينى فاقد صلاحيت‏براى عضوگيرى يا حفظ تمامى كسانى هستند كه وقت و انرژى خودشان را صرف آن‏ها مى‏كنند (از جمله برخى از فرزندان خودشان) اين نكته مهم را بايد دريافت كه آنچه آنان ارائه مى‏كنند تنها «مشاغلى‏» براى برخى از مردم است . به عبارت ديگر، اگر در پى آن هستيم كه بفهميم چه چيزى در حال انجام است، نبايد نگاهمان را به جاذبه‏هاى هدفدار جنبش محدود كنيم، بلكه بايد به مردمى كه به آن‏ها ملحق مى‏شوند نيز توجه نماييم . ممكن است آن افراد براى فرار از چيزى، احتمالا يك خانواده دوست‏داشتنى اما ناهمگام با زمان يا رفاقت نامطلوب يا زندگى غيرجالب و غيرمتعهدانه، به اينها ملحق شوند . آنان ممكن است‏به اين باور رسيده باشند كه اديان سنتى، خسته كننده، ملال آور، رياكار و فاقد احساس هستند و يا زندگى در يك جامعه بزرگ چيزى را به جز يك فرصت‏براى مهره‏اى ناچيز بودن در يك موش‏دوانى وسيع، غير شخصى و مادى به ارمغان نمى‏آورد . برخى ممكن است «جويندگانى‏» باشند كه جويا (يا آماده) ارتباطى نزديك‏تر با خدا يا جهانى بهتر هستند .(احتمالا اينان چنان ترغيب شده‏اند كه گويى مى‏توانند در برپايى ملكوت آسمان بر روى زمين نقشى را ايفا كنند) . شايد آنان مجذوب اين عقيده شده‏اند كه ما به يك اجتماع دوستانه متشكل از افراد هم‏فكر و داراى ارزش‏هاى مشترك تعلق داريم كه در جامعه بزرگتر وجود ندارند . عده‏اى هم‏جذابيتى در اين ادعا مشاهده كرده‏اند كه مى‏توانند با پيدا كردن «خودهاى حقيقى‏» (27) خويش به زندگى و روابط خودشان رونق بخشند .
 

خطرهاى ناشى از جنبش‏هاى نوپديد دينى

اين جنبش‏ها جاذبه‏هاى گوناگونى را در ميان جوانان و - امروزه - در ميان نوجوانان از خود بروز داده‏اند، اما هيچ‏گاه نتوانسته‏اند به وعده‏هايى كه داده‏اند جامه عمل بپوشند و بر اين اساس عضويت در يك دين جديد رو به افول مى‏نهد . قبل از پرداختن به اين مساله، شايد كلمه‏اى در باب هشدار نسبت‏به آن‏ها سودبخش باشد . از اوايل دهه 1970 شاهد رشد جنبش «فرقه ستيز» (28) هستيم كه خود را وقف كنترل، محاصره يا دست‏كم هشدار به مردم در باره خطرهاى ناشى از جنبش‏هاى نوپديد دينى كرده است . گروه‏هاى ضد فرقه‏اى و اعضاى آن‏ها به نحو قابل توجهى با هم تفاوت دارند; گاهى والدينى هستند كه به شدت دلواپس و نگران از دست‏دادن دلبندان خود در صورت عضويت آن‏ها در يكى از اين جنبش‏ها هستند; گاهى اينان حرفه‏اى‏هايى هستند كه براى دستيابى به منفعت مالى چهره‏اى بد و خطرناك از جنبش‏هاى نوپديد دينى ارائه مى‏كنند . (29) جنبش ضد فرقه‏اى به خاطر نگاه خصومت‏آميزش به اديان جديد از درك جنبه‏هاى به‏هنجارين و مثبت اين جنبش غافل و ناكام مى‏ماند و از اين رو هميشه بر روى نكات بسيار منفى انگشت مى‏نهد كه خوراك مناسبى براى مطبوعات و رسانه‏ها مى‏گردد; همانهايى كه هميشه به دنبال كسب منافع از راه پرداختن به ماجراهاى احساس‏برانگيز يا غيرمعمول هستند و بسيارى از ما آن‏ها را بر گزارش پديده‏هاى عادى جامعه ترجيح مى‏دهيم . در نتيجه، با شنيدن اعمال مجرمانه و ضداجتماعى درباره جنبش‏هاى نوپديد دينى، بلافاصله چنين فرض كنيم كه اينها نمونه‏هاى بارزى هستند و در ديگر اعمال خلافى كه از نظر جامعه پذيرفته نيستند، نيز احتمال انتساب آن‏ها به اعضاى اين جنبش‏ها در مقايسه با افراد غيرعضو بيشتر است، اگرچه اعضاى اين جنبش‏ها آن اعمال را مقبول نشمارند . گاه در مطبوعات با تيترى تحت عنوان «عضو فرقه خود را مى‏كشد» مواجه مى‏شويم، اما به‏رغم اين واقعيت كه شمار خودكشى در سطح عموم مردم مى‏تواند دو برابر تعدادى باشد كه در فلان فرقه اتفاق مى‏افتد، هرگز نمى‏شنويم كه كسى اعلام كند «يك انگليكن خودكشى مى‏كند» !

بدون شك نمونه‏هايى از قتل يا ارتكاب خودكشى وجود داشته‏اند; رسانه‏ها به طور مدام نمونه‏هاى تراژيك و دردآورى را از جنبش جنستون، (30) معبد خورشيدى، (31) آيوم شينريكيو (32) و دروازه بهشت (33) يادآور مى‏شوند، اما بايد توجه داشت كه دامان اكثريت قريب به اتفاق جنبش‏هاى نوپديد دينى از اين گونه اعمال زشت و وحشتناك پاك است و بسيارى از مرگ‏ها در قالب اديان قديمى و سنتى صورت گرفته است .

البته وقتى اين جنبش‏ها ويژگى‏هايى را از خود بروز مى‏دهند، از قبيل، پافشارى بر اين نكته كه آنان افراد برگزيده هستند و حقيقت تنها نزد آنهاست، در اين صورت اگر رهبر جنبش پاسخ‏گو نباشد و ساختار حاكميتى شكل گيرد كه تبعيت و فرمانبردارى بى چون و چرا را بطلبد و وابستگى مادى، معنوى و اجتماعى روزافزون را رواج دهد و يا (به‏ويژه) گروه را از بدنه جامعه (چه به لحاظ جغرافيايى، يا اجتماعى) جدا كند، اينها همه مى‏تواند علايم يك خطر بالقوه تلقى گردد . ناگفته نماند كه هر جنبش مشكلات واقعى خاص خود را دارد; يكى ممكن است از اعضاى خود «پول‏» طلب كند و ديگرى از قدرت كار آن‏ها بهره‏كشى نمايد; آن سه ديگر چه بسا از اعضايش انتظار داشته باشد كه يك زندگى بدون همسر در پيش گيرند و آن ديگرى از آن‏ها بخواهد در خوش‏گذرانى جنسى غوطه‏ور شوند . برخى جنبش‏هاى نوپديد دينى ترس و احساس گناه را برمى‏انگيزانند و برخى ديگر هرگونه احساس مسؤوليت را مى‏زدايند . به ندرت، يك جنبش نوپديد دينى ممكن است اعضايش را به سمت‏يك زندگى پر از فريب، قساوت و جرم سوق دهد .
 

چالش جنبش‏هاى نوپديد دينى

كسانى كه در قبال جوانان احساس مسؤوليت مى‏كنند، چگونه مى‏توانند خود را براى برخورد با اين پديده آماده سازند؟ نه غفلت و نه «داستان‏هاى بى‏رحمانه‏» ناشى از احساس سرريز كرده هيچ يك كمكى نمى‏كند . مؤثرترين آمادگى، آموختن و آموزاندن است، تا نه تنها مطمئن شويم كه مردم از مشكلات بالقوه ناشى از برخى اين جنبش‏ها آگاهى يافته‏ند; كه هم‏چنين با جاذبه‏هاى اين گروه‏ها نيز آشنا شده‏اند . آن جذابيت‏شايد چيزى فراتر از صرف سخن‏گفتن از مشكلات الهياتى و يا اخلاقى در دنياى عرفى كنونى نباشد; ممكن است‏سخن گفتن از فرصت و فراغتى براى ساخت جهان بهتر يا ارتقاى سطح روابط و بهبود بخشيدن به آن باشد . معلمان و كسانى كه رهبرى جوانان و نوجوانان را بر عهده دارند، ممكن است‏به تشكيل و سازمان‏دهى مباحثات جمعى‏اى علاقه نشان دهند كه برخى از مسايل و پرسش‏هايى كه جنبش‏هاى نوپديد دينى مطرح ساخته‏اند، با دقت و وسواس بررسى شوند . بسيارى از مردم خواهان جهانى بهتر هستند، اما آيا خود را وقف خدمت‏گزارى به يك مراد و مرشد نمودن ضرورتا بهترين راه رسيدن به اين هدف است؟ آيا ابزارى بديل براى آنچه اين جنبش‏ها براى ارتقاء، يا ايجاد روابط بهتر با ديگر همنوعان پيشنهاد مى‏كنند، وجود ندارد؟ در اينجا مباحثى، از جمله مساله نقش آفرين بودن، نيز مطرح است كه مى‏تواند به آگاهى بيشتر به روش‏هايى منتهى شود كه به واسطه آن‏ها چه‏بسا افرادى بى‏دليل تحت تاثير واقع مى‏شوند . تاثيرپذيرى از شور و التهاب‏هاى آرمان‏گرايانه هواداران نمونه‏اى از اين دست است، اگرچه به اندازه مهارت‏هاى عجيب كنترل ذهن نمى‏باشد . (34)

اگر دانش‏آموزى، با يكى از بستگان يا دوستان به عضويت‏يكى از اين جنبش‏هاى نوپديد دينى درآمد، چه بايد كرد؟

شايد مهم‏ترين كارى كه بستگان، دوستان و همه كسانى كه نسبت‏به چنين فردى احساس مسؤوليت مى‏كنند بايد انجام دهند، حفظ ارتباط با اوست . با اين كار، او را (چه زن يا مرد) قادر مى‏سازيم كه به روايت‏هاى بديعى كه از واقعيت ارائه مى‏شود، دسترسى پيدا كند . اگر با تصميم او موافق نيستيم، قطع تمام روابط خود با او يا قرار دادن او در معرض بمباران شديد اتهامات، يا ليست كردن اعمال شيطانى و بد آن فرقه فايده‏اى نخواهد داشت . فقدان اطلاعات، يا داشتن اطلاعات غلط هر دو به عكس‏العمل نامناسب منجر مى‏شود و بهتر آن است تا حدامكان برشناخت و درك خود درباره آن فرقه خاص و نيز درباره فرد مورد نظر و ترس‏ها، روحيات و وضعيت كنونى او بيافزاييم و از اين طريق شايد بتوانيم جايگزينى مناسب را براى زندگى در آن فرقه به وى پيشنهاد كنيم . در مواقعى هر چند نادر شايد بهتر باشد از كمك سرويس‏هاى اجتماعى، يا قانون استفاده كنيم . در عين حال، بايد اين را نيز در نظر داشت كه در يك جامعه مردم سالار تكثرگرا افراد بالغ حق دارند خود آنچه را مى‏خواهند بدان باور داشته باشند، برگزينند و آن‏گونه كه مى‏پسندند زندگى كنند; البته تا آنجا كه از حريم قوانين آن سرزمين پا را فراتر ننهند . (35)

نويسنده: باقر طالبي دارابي
منبع: فصل‌نامه هفت آسمان شماره 15

 
 
< قبل   بعد >
spacer

spacer

Creative Commons License
(cc) 2020 Mouood Researching Institute. This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 License.
هرگونه استفاده از محتويات اين پايگاه اطلاع رساني، در هر کجاي دنيا، تنها براساس مفاد توافقنامه Creative Commons 3.0، مجاز است.
(ح) 1386 تمامي حقوق اين پايگاه اطلاع رساني، متعلق به مؤسسه فرهنگي موعود است.