صفحه نخست arrow مقالات arrow معرفی کتاب arrow كتاب شناسى توصيفى: الصحيفة المباركة المهدية
spacer
«مؤسسة فرهنگي موعود عصر(عج)»، معجم مؤلّفين مهدوي را به‌زودي منتشر مي‌کند.
ادامه مطالب ...
 
advertisement.png, 0 kB
Advertisement
spacer
spacer

عضویت در خبرنامه

جستجوگر سايت

جستجوگر گوگل


جست‌وجو در سايت موعود
addtomyyahoo4Subscribe in NewsGator OnlineAdd to My AOL
Subscribe with BloglinesAdd to netvibes
Add to Google

 
كتاب شناسى توصيفى: الصحيفة المباركة المهدية چاپ پست الكترونيكي
۲۳ مهر ۱۳۸۳


سيدرضى موسوى گيلانى



مجتهدى، سيدمرتضى، الصحيفة المباركة المهدية، چاپ اول: انتشارات حاذق، قم، 1419ق، 759 صفحه، قطع وزيرى.

دعا و نيايش در تمامى اديان، جايگاه و منزلت ويژه اى دارد و يكى از پرشورترين و خالصانه ترين آداب دينى است. كمالات و تجربه هاى حضورى انسان از خداوند، در نيايش تجلى پيدا مى كند. به تعبير ديگر، دعا ثمره ايمان و تجربه خصوصى مؤمنان تلقى مى شود و در عين حال سبب افزايش ايمان و ديندارى است. از اين رو، پيوسته در طول تاريخ شيعه، عالمان دينى به جمع آورى دعاهايى پرداخته اند كه از جانب پيشوايان معصوم(ع)، صادر شده است؛ از جمله مصباح المجتهد اثر شيخ طوسى، المصباح والبلدالامين اثر شيخ ابراهيم كفعمى، الاقبال اثر سيدبن طاووس، دارالسلام اثر محدث نورى، مفاتيح الجنان اثر شيخ عباس قمى و دهها كتاب ارزشمند ديگر.
در اين راستا، بعضى از كتابها، مستقلاً به جمع آورى مجموع دعاهاى يك معصوم، اختصاص يافته است كه از آن جمله صحيفه سجاديه است كه دعاهاى بى نظير امام سجاد(ع) در آن جمع آورى شده است. هم چنين در عصر غيبت كبرى، بعضى از عالمان شيعه به جمع آورى دعاها و زيارتهايى پرداخته اند كه از امام مهدى(ع) رسيده، يا ايشان به خواندن آن توصيه فرموده اند، و يا از معصومان(ع) درباره ايشان صادر شده است. كتابهايى كه در اين زمينه گردآورى شده، با عنوان صحيفةالمهدى معروف شده اند؛ به عنوان مثال مى توان به كتاب الصحيفة القائمية، به كوشش شيخ فضل اللَّه نورى (شهادت 1327ق)، الصحيفة المهدوية توسط ميرزا محمدابن رجبعلى تهرانى (تأليف 1355ق)، صحيفةالمهدى به كوشش آقاى جواد قيومى اصفهانى، الصحيفة الهادية و التحفة المهدية اثر ابراهيم بن محسن كاشانى (وفات 1345ق)، صحيفةالمهدى اثر عيسى سليم پوراهرى (چاپ 1406ق) و كتاب الصحيفة المباكة المهدية به كوشش آقاى سيد مرتضى مجتهدى اشاره كرد.1 علاوه بر اين، بعضى از كتابها پيرامون مهدويت نوشته شده كه، به طور غير مستقل به دعاها و نيايشهاى امام عصر(ع) پرداخته و تنها بخشى از كتاب را به اين مسئله اختصاص داده اند؛ به عنوان مثال مى توان به كتاب كلمة الامام المهدى(ع) اثر سيد حسن شيرازى، تكاليف الانام فى غيبةالامام، اثر صدرالاسلام على اكبر همدانى، جنةالمأوى اثر محدث نورى و العبقرى الحسان، تأليف على اكبر نهاوندى اشاره كرد.
كتاب الصحيفة المباركة المهدوية به كوشش آقاى سيدمرتضى مجتهدى را مى توان در حال حاضر آخرين كتاب در زمينه گردآورى دعاها، زيارت نامه ها و اعمالى دانست كه از امام عصر(ع) و يا درباره ايشان رسيده است. وى با تكيه بر تمامى كتابهاى موسوم به الصحيفة المهدوية و كتابهاى دعا، كه پيش از او پيرامون مهدويت نوشته شده، اين كتاب را تأليف كرده است. نويسنده در مقدمه اين كتاب، فهرستى از كتابهاى عالمان پيشين را به صورت خطبه و نيايش، و همچنين در بخش پايانى به صورت كتاب شناسى ذكر كرده است؛ از اين رو، اثر ايشان نسبت به كتابهاى مشابهى كه پيش از وى نوشته شده، جامع تر به نظر مى رسد.
با اين حال، مؤلف در مقدمه كتاب مى گويد:
»تنها توانسته است بخشى از دعاها و زيارتهاى منسوب به امام مهدى(ع) را ذكر كند و مجموعه دعاها پيرامون امام عصر(ع) بيشتر از مقدار مذكور است«. وى، به عنوان نمونه، به دعايى اشاره مى كند كه از جانب امام عصر(ع)، به واسطه يكى از ملازمين امام، به مرحوم آيت اللَّه شيخ مرتضى حائرى2 رسيده بود، و مرحوم حائرى از اين دعا استفاده مى كرد اما آن دعا به ديگران نرسيده است.
الصحيفة المباركة المهدوية، با قطع نظر از مقدمه و خاتمه، در 12 بخش به تعداد امامان دوازده گانه، تنظيم شده است و مؤلف براى تقسيم بندى مباحث اصلى كتاب و دعاهاى رسيده از معصومان، عناوينى را وضع نموده است؛ مؤلف در مقدمه كتاب، مطالبى مانند فايده و اهميت دعا، لزوم دعا براى امام مهدى(ع)، كيفيت دعا براى ظهور امام عصر(ع)، صفات نيكوى حاصل از دعا، زمانها و مكانهاى مخصوص دعا را مطرح كرده اند. ايشان در اين مقدمه با استفاده از كتابهاى علماى گذشته، هر چه را كه در رابطه با دعا و نيايش و زيارت امام عصر(ع) لازم است، متذكر شده است؛ از اين رو مقدمه مزبور، به منزله كتابى در زمينه دعاشناسى است و خواندن آن نكته هاى زيادى را به خواننده مى آموزد.
پس از مقدمه، بخش اول با عنوان »فى أدعية الأيام« (دعاى روزهاى خاص) آغاز مى گردد و دعاهايى را شامل مى شود كه در روزهاى خاص يا پس از نمازهاى خاص خوانده مى شود؛ مثل دعاهايى كه براى ظهور امام عصر(ع) در روز جمعه خوانده مى شود، يا دعاى عهد كه خواندن آن پس از نماز صبح، توصيه شده است. در اين بخش دعاهايى مانند دعاى علوى مصرى و دعايى كه امام عصر(ع) به خواجه نصير طوسى آموخت، به چشم مى خورد.
بخش دوم با عنوان »فى أدعية الشهور« (دعا در ماههاى خاص)، مطرح شده است. اين باب، شامل دعاهايى است كه در ماههاى خاصى خوانده مى شود، به عنوان مثال دعايى كه براى ظهور امام عصر(ع) در نيمه شعبان، هيجدهم رمضان، سوم شعبان و روزهايى از ماههاى خاص هجرى قمرى، خوانده مى شود.
بخش سوم با عنوان »فى الأدعية غير المختصة بيوم خاص« (دعاهايى كه به روز خاصى، اختصاص ندارد)، شامل دعاهايى است كه در تمام طول سال و در هر زمان و مكانى مى ت وان آنها را خواند؛ مانند: دعاى غريق، فرج، استغاثه، حاجت، و امثال آن.
بخش چهارم، از دو فصل تشكيل شده و با عنوان »فى ألادعية التى دعابها مولانا صاحب الزمان(ع) للناس او على الناس« (دعاها و نفرينهاى امام عصر(ع)) آمده است. در فصل اول: دعاى امام(ع) به سيد حميرى و ابراهيم بن مهزيار و يا توقيعهايى (نامه هايى) كه امام عصر(ع) در آنها دعا نموده است، مانند نامه امام(ع) به شيخ مفيد يا قاسم بن علاء ذكر شده است؛ اما در فصل دوم دعاهايى ذكر گرديده كه امام(ع) در آنها پاره اى از افراد و شخصيتهاى منفور تاريخ مانند: معاويه، اهل غلو و پاره اى از مدعيان بابيت را مورد لعن خود قرار مى دهند.
بخش پنجم، با عنوان »فى ما قرئه مولانا صاحب الزمان ارواحنا فداه« (آنچه را كه امام عصر(ع) قرائت فرموده است)، شامل پاره اى از دعاهاست كه امام در موقعيتهاى خاص ذكر نموده است. مانند: قرائت سوره قدر توسط امام عصر(ع) در شكم مادر، دعاى ايشان هنگام ولادت، و يا دعاى امام در سرداب مقدس.
بخش ششم، داراى اين عنوان است: »فى الأدعية التى نقلها مولانا صاحب الزمان(ع) عن آبائه الطاهرين« (دعاهايى كه امام زمان(ع) از پدران معصوم خويش نقل فرموده است). در اين بخش پاره اى از حرزها و دعاهايى كه انسان را از گرفتاريها حفظ مى كند، نقل شده است؛ مانند: دعاى على(ع) در سختيها، حرز يمانى، دعاى حريق، دعاى الحاح از امام صادق(ع) و ديگر دعاهايى كه از ائمه اطهار(ع) رسيده است.
بخش هفتم، شامل نمازهايى است كه از جانب امام عصر(ع) رسيده، يا براى ارتباط روحى با ايشان خوانده مى شود؛ مانند: نماز امام مهدى(ع)، نماز مسجد جمكران، نماز استغاثه، نماز روز پنجشنبه كه به امام اهداء مى گردد. عنوان اين بخش، عبارت است از: فى الصلوات الواردة عنه أوله صلوات اللَّه عليه (نمازهايى كه از جانب امام مهدى(ع) رسيده يا براى ايشان خوانده مى شود).
بخش هشتم، به استخاره و دعاهاى مربوط به آن و همچنين نامه نويسى براى امام عصر(ع) اختصاص دارد و با عنوان »فى الاستخارات والرقاع« (استخاره و نامه نويسى / عريضه نويسى) ذكر شده است. اين بخش داراى دو فصل است؛ فصل نخست شامل دعاهايى است كه از امام عصر(ع) براى استخاره كردن وارد شده است مانند استخاره با تسبيح و دعاى آن، استخاره با قرآن و استخاره با كاغذ. فصل دوم، به نامه نويسى (يا عريضه نويسى) براى حضرت و طلب حاجت نمودن اختصاص دارد. به گونه اى كه مؤلف در ابتداى فصل خاطر نشان مى سازد كه عريضه يا نامه نويسى، از انواع توسل و استغاثه (كمك جويى) به امام عصر(ع) تلقى مى گردد و آثار عجيبى براى آن ذكر گرديده است؛ منظور از رقعه نويسى يا عريضه نويسى اين است كه در طول تاريخ غيبت كبرى، پاره اى از حاجت مندان با نوشتن نامه اى، خطاب به امام عصر(ع)، نيازها و مشكلات خود را بيان مى كردند و از آن حضرت، كه گاه به وضعيت همه انسانها هستند، تقاضاى برآورده شدن حاجت مى كردند و سپس نامه را در آب جارى مى انداختند. در اين فصل، قضاياى پاره اى از اشخاص (ءز جمله آقاى سيد محمد عاملى و ميرزا ابراهيم شيرازى) كه براى امام(ع) نامه نوشته اند و سپس حاجت و نياز آنان از جانب امام عصر(ع) برطرف شده، و يا حتى توفيق شرفيابى و ديدار امام عصر(ع) نصيب آنان شده، ذكر گرديده است؛ خواندن اين بخش براى مؤمنان بسيار جذاب و دلنشين خواهد بود.
بخش نهم با عنوان »فى الزيارات« (زيارت نامه ها)، يكى از مهم ترين بخشهاى كتاب را تشكيل مى دهد؛ زيرا در اين قسمت، زيارت نامه هاى معروفى كه منسوب به امام زمان(ع) است، مانند: زيارت آل يس، زيارت ندبه، زيارت سرداب مقدس، و پاره اى از زيارت نامه هاى ديگر ذكر شده است.
بخش دهم با عنوان »فى زيارة نواب مولانا القائم ارواحنا فداه و مانقلوه من الأدعية والزيارات« (زيارت نائبان امام عصر(ع) و بيان دعاهايى كه نقل نموده)، داراى دو قسمت است. قسمت نخست درباره كيفيت زيارت كردن نائبان خاص امام عصر(ع) و كيفيت سلام نمودن بر آنهاست. قسمت دوم زيارت نامه ها، دعاها و نمازهايى است كه نائبان چهارگانه امام زمان(ع) از جانب ائمه(ع) نقل كرده اند؛ مثلاً نمازى كه حسين بن روح(ره) نقل كرده، يا دعاى سمات كه محمد بن عثمان(ره)، نائب دوم امام زمان(ع)، با واسطه از امام صادق(ع) نقل كرده است. در اين دعاها، نائبان خاص، روايت كننده دعاها و سخنان ائمه اطهار مى باشند و از اين رو همه اين دعاها از جهت سند و علم رجال مى تواند در خور توجه باشد.
بخش يازدهم كتاب، داراى عنوان »فى الأدعية الواردة لظهوره(ع) فى سائرالدعوات« (دعاهاى رسيده از ديگر امامان معصوم(ع)، براى ظهور امام مهدى(ع) است. به عنوان مثال، دعاهايى كه از امام على(ع)، امام سجاد(ع)، امام هادى(ع)، امام عسگرى(ع) و ديگر ائمه(ع) رسيده است و در آنها، فرج و ظهور امام مهدى(ع) خواسته شده است. دعاهاى ارزشمند اين بخش، كه پيش از ولادت امام عصر(ع) صادر گرديده، روشنگر اين نكته است كه در دعاهاى معروف، به ظهور امام عصر(ع) اشاره مى شد و ائمه، از آنرو ظهور امام عصر(ع) را از خداوند طلب مى نمودند چون ظهور ايشان را به منزله عملى شدن شريعت نبوى و آرمانهاى دينى مى دانستند.
بخش دوازدهم با عنوان »فى الأدعية الواردة لظهوره(ع) فى الزيارة«، زيارت نامه هايى است كه در آنها براى ظهور امام عصر(ع) دعا شده است. موضوع بخش يازدهم و دوازدهم يكسان است و در هر دو، به بررسى و بيان مسئله ظهور و دعا براى امام(ع)، از جانب پيشوايان دين، اشاره مى شود؛ لكن در بخش يازدهم، اين مسئله در دعاها، دنبال مى شود؛ اما در بخش دوازدهم، زيارت نامه ها مورد توجه قرار مى گيرند؛ مانند زيارت اميرالمؤمنين(ع) (كه در آن على(ع) به رجعت اشاره مى كنند3؛ يا در زيارت ديگرى، خود را از منتظران ظهور امام مهدى(ع) مى خوانند4)، زيارت سيدالشهداء(ع)، زيارت امام جواد(ع) و امثال آن، كه در آنها براى ظهور و قيام امام عصر(ع)، دعا مى شود.
مؤلف در خاتمه كتاب الصحيفة المباركة المهدية، به بعضى از موضوعات پراكنده كه در راستاى موضوع كتاب است اشاره مى كند؛ مانند توصيه امام عصر(ع) به خواندن پاره اى از دعاهاى معروف همچون: زيارت جامعه، زيارت عاشورا و نماز شب؛ و همچنين در ادامه، به پاره اى از فضيلتهاى مذكور در بخشى از آيات، اعمال، مكانها و زمانها اشاره مى كند. و سرانجام كتاب با ذكر فهرستى از كتابهاى دعا كه علماى گذشته، در رابطه با امام عصر(ع) گردآورى نموده اند، پايان مى پذيرد.
از ويژگيهاى مثبت كتاب الصحيفة المباركة المهدية، اين است كه بخش زيادى از دعاها، زيارت نامه ها و سفارشهاى امام مهدى(ع) كه به طور پراكنده، در كتابهاى گذشتگان، ذكر گرديده است، به طور مستقل در يك تأليف، گردآورى شده و تمامى منابع و مدارك تاريخى، ذيل هر يك از دعاها، و همچنين در فهرست پايانى كتاب، بيان شده است. اين امر موجب مى گردد تا خوانندگان، به راحتى بتوانند به منابع اصلى، دسترسى پيدا كنند؛ لكن يكى از جنبه هاى آسيب پذير اين دسته از كتابها، اين است كه پاره اى از دعاها، توصيه ها و زيارت نامه ها در خواب، مكاشفه و يا توسط يك فرد نقل گرديده است؛ از اين رو لازم است تا براى كسب وثاقت و اطمينان به صدور اين سخنان از جانب پيشوايان معصوم(ع)، پژوهشهاى علمى و تخصصى، انجام شود و متخصصان در زمينه تاريخ، حديث، و رجال، اين موضوع بسيار مهم و حساس را در استخراج سخنان معصوم، جدى تر گرفته و سره را از ناسره، جدا سازند؛ زيرا اين امر در فرهنگ شيعه تأثيرگذار است و گاهى تعارضات اعتقادى را به همراه خواهد آورد.




پى نوشتها :
1 . براى آشنايى بيشتر رجوع شود به كتابنامه حضرت مهدى(ع) تأليف على اكبر مهدى پور، ج2، ص486-489.
2 . آيت اللَّه شيخ مرتضى حائرى، فرزند مرحوم آيت اللَّه عبدالكريم حائرى يزدى مؤسس حوزه علميه قم است كه در سال 1379 ه’ .ش وفات يافته و قبر شريف او در حرم حضرت معصومه(س) مى باشد.
3 . الصحيفة المباركة المهدية، ص584، دعاى 319، »السلام عليك يا صاحب الكرة والرجعة و...«.
4 . پيشين، ص584، دعاى 318، »أنا منتظر لأمركم«.
 



موعود شماره چهل و هفتم


 
< قبل   بعد >
spacer

spacer

Creative Commons License
(cc) 2020 Mouood Researching Institute. This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 License.
هرگونه استفاده از محتويات اين پايگاه اطلاع رساني، در هر کجاي دنيا، تنها براساس مفاد توافقنامه Creative Commons 3.0، مجاز است.
(ح) 1386 تمامي حقوق اين پايگاه اطلاع رساني، متعلق به مؤسسه فرهنگي موعود است.