spacer
«مؤسسة فرهنگي موعود عصر(عج)»، معجم مؤلّفين مهدوي را به‌زودي منتشر مي‌کند.
ادامه مطالب ...
 
advertisement.png, 0 kB
Advertisement
spacer
spacer

عضویت در خبرنامه

جستجوگر سايت

جستجوگر گوگل


جست‌وجو در سايت موعود
addtomyyahoo4Subscribe in NewsGator OnlineAdd to My AOL
Subscribe with BloglinesAdd to netvibes
Add to Google

 
ادبیات مهدوب غفلتها و کاستیها چاپ پست الكترونيكي
۲۸ شهريور ۱۳۸۳


گفت وگو با رضا بابايى
رئيس انجمن قلم حوزه







اشاره :

در اينكه جامعه ما در عصر حاضر پيش از هر زمان ديگر نيازمند تبيين و تشريح عالمانه باور مهدوى است، هيچ ترديدى نيست. همچنين در اين نكته كه براى ترويج و تبليغ فرهنگ انتظار بايد از همه رسانه هاى نوشتارى، شنيدارى، گفتارى و از همه قالبها و شكلهاى مختلف ارائه پيام استفاده نمود، جاى هيچ ابهامى وجود ندارد. اما متأسفانه وقتى به ارزيابى وضع موجود مى پردازيم درمى يابيم كه براى تحقق آنچه گفته شد قدمهاى زيادى برداشته نشده و نهادها، مؤسسات و مراكز پژوهشى، فرهنگى و تبليغاتى و همچنين اهل تحقيق و اصحاب ادب و هنر چنانكه بايد و شايد رسالت خود را در اين زمينه انجام نداده اند.
از جمله قالبهايى كه بسيار مى تواند در تبليغ و ترويج فرهنگ مهدوى مؤثر باشد، قالب ادبى، اعم از شعر، قطعه، داستان و... است كه متأسفانه كمتر بدان پرداخته شده و آثار فاخر و برجسته در اين زمينه بسيار اندك و محدود است.
براى بررسى غفلتها و كاستيهايى كه در ادبيات ما در زمينه توليد آثار ناب و جذاب مهدوى وجود دارد، به بهانه تأسيس »انجمن قلم حوزه« سراغ آقاى رضا بابايى رئيس اين انجمن رفتيم، و در اين باره با ايشان به گفت وگو نشستيم.
آنچه در پى خواهد آمد حاصل اين گفت وگو است كه اميدواريم مورد توجه شما واقع شود.

بسيار ممنونيم كه دعوت ما را براى گفت وگو درباره ادبيات مهدوى پذيرفتيد. اگر مايليد بحث را از اينجا آغاز كنيم كه »انجمن قلم حوزه« چيست و چرا تأسيس شد؟
بسم اللَّه الرحمن الرحيم. من هم از شما تشكر مى كنم كه اين گفت وگو را بانى و موجد بوديد. سالها است كه عده اى از دوستان اهل قلم و فعالان ادبى حوزه، در انديشه تأسيس مركزى براى متمركز كردن فعاليتهاى ادبى حوزه بودند. آنچه اين تصميم را به تأخير مى انداخت و زمانه و زمينه مساعد را در اختيار ما نمى گذاشت، فقدان بانى بود. تا اينكه در اواسط سال گذشته معاونت پژوهشى حوزه، هزينه هاى اوليه و تعريف سازمانى انجمن را در مجموعه خود، قبول كرد. البته همه دوستان و كسانى كه عضويت انجمن را پذيرفتند، بيشتر دوست داشتند كه انجمن از هر نهاد و مركزى، مستقل باشد؛ اما به دلايل بسيارى چنين آرمانى، فعلاً در دسترس ما نيست. به هر روى دعوت معاونت پژوهشى، اجابت شد و نخستين جلسات انجمن تشكيل شد. سپس در ارديبهشت سال جارى، اولين مجمع عمومى انجمن با حضور دهها تن از صاحبان قلم و اديبان حوزه تشكيل شد. در اين مجمع، چند تصميم مهم گرفته شد كه يكى انتخاب اعضاى هيئت مديره بود و ديگرى ترسيم كلى اهداف انجمن.

برنامه هاى كلان انجمن مبتنى بر چه اهدافى است؟
از خود عنوان »انجمن قلم حوزه« مى توان دريافت كه انجمن چه سمت و سويى دارد. ولى براى اينكه قدرى روشن تر شود فهرست وار عرض مى كنم كه مهم ترين هدف ما ارتقاى سطح ادبى و قلمى حوزه است. البته مى دانم كه اين هدف خيلى كلى است؛ ولى جز اين هم هدفى نداريم. در اين برنامه كه به يك معنا نانوشته است، فعاليتهاى بسيارى را مى توان سامان داد كه به عقيده بنده از مهم ترين آنها دميدن روح ادبى در پيكره حوزه است. من چندين جا و بارها گفته ام كه از محيطها و فضاهايى كه با ادبيات بيگانه اند، نويسنده برنمى خيزد. نويسنده، يك موجود ادبى است. يعنى حتى اگر نويسنده آثار و مقالات علمى است، از آن جهت كه نويسنده است بايد اديب هم باشد و از آن جهت كه مؤلف است بايد محقق باشد.

پس شما بين نويسنده و مؤلف فرق مى گذاريد.
قطعاً فرق مى كنند. هر مؤلفى، نويسنده نيست، هر نويسنده اى هم لزوماً تأليف ندارد. حوزه از اين جهت، راه دشوار و طولانى و بسيار پر فراز و نشيبى را پيش رو دارد. ما مواد اوليه و لازم را براى پرورش نويسنده نداريم. براى اينكه بتوان تحقيقات دينى و تأملات نظرى خود را در قالبهاى به روز و مؤثر بريزيم، نياز به آشنايى عميق با زبان فارسى داريم. اين آشنايى، بسيار اندك است و گمان مى كنم براى رسيدن به وضع مطلوب، راه سختى پيش روى ما باشد.

اعضاى انجمن از چه گروههاى فرهنگى و علمى جامعه هستند؟
از همه طبقات، عضو داريم: حوزوى، دانشگاهى، فعال ادبى، دانشجو و... . از اين جهت محدوديتى نبود. هيئت مؤسس انجمن، كوشيد كسانى را براى عضويت در انجمن دعوت كند، كه به فعاليت ادبى و دينى شهرت يا اثر يا توانايى بالقوه اى دارند. اين اطمينان را دارم كه اگر انجمن به راه درست و معقولى پيش رود و توفيقى به دست آورد، يكى از بهترين مراكزى خواهد شد كه قدرت جذب نويسندگان و فرهيختگان را دارد. منتها در اين گونه فعاليتها حساسيتهايى وجود دارد كه قدرى كار را دشوار مى كند. ما مى كوشيم تا آنجا كه مى توانيم، اهداف اصلى انجمن را از نظر دور نكنيم؛ اگر چه ممكن است اين اهداف در كوتاه مدت، ظهور و بروز آشكارى نداشته باشد. به هر حال انجمن، مى تواند محل تجمع و محور كسانى باشد كه دغدغه هاى مشابه در زمينه هاى ادبيات دينى دارند.

يكى از راههاى گسترش و تقويت بنيه ادبى حوزه، تعامل با ديگر مراكز و كانونهايى است كه فعاليتهاى مشابه دارند. در اين جهت هم فعاليت با برنامه اى داريد؟

در جلسات هيئت مديره، راجع به اين موضوع بحث شده است. ما واقعاً معتقديم كه حوزه نياز به پنجره هايى دارد كه به هواى باز بگشايد و نوعى تهويه صورت بگيرد. انجمنهايى مانند انجمن قلم، مى توانند به مثابه اين پنجره هإ؛ عمل كنند. فعلاً قدم مهم و بزرگى درباره تعامل و همكارى - يا حداقل همدلى - با مجموعه هاى بيرون از حوزه برنداشته ايم، ولى عزم خود را براى اين كار جذب كرده ايم.

برنامه هايى را كه نزديك به بهره بردارى كرده ايد، چيست؟

فعلاً توانسته ايم كتابخانه اى را براى استفاده عموم تأسيس كنيم. هزينه كتاب، بالا است، ولى براى شروع مقدارى تهيه شده است. چون يكى از نيازهاى شديد و اصلى اهل قلم به كتاب و كتابخانه هاى تخصصى است. برنامه ديگرى كه در حال تكوين است، همايش سراسرى درباره »آسيب شناسى ساختارى قلم دينى« است. قصد داريم كه از آغاز سال تحصيلى جديد، برنامه »تربيت نويسنده« را هم در دستور كار خود قرار بدهيم.

به نظر شما »انجمن قلم« چه خدمت و اقدامى در حوزه موعودشناسى و تقويت فضاى مقدس موعودى مى تواند بكند؟
هر قدمى كه در جهان تشيع برداشته مى شود، نمى تواند بى ربط با موضوع مهدويت باشد؛ به ويژه اگر در فضاهاى علمى و معنوى مانند حوزه باشد. ما نه از آن جهت كه عضو انجمن قلم هستيم، بلكه از آن رو كه مسلمان و شيعه ايم، موظفيم به نهضت جهانى مهدوى - عجل اللَّه تعالى فرجه الشريف - بپيونديم و از بذل جان و مال دريغ نكنيم. منتها آن مقدار كه به انجمن قلم برمى گردد، توسعه فضاهاى سالم و عاطفى در اين حوزه است. در موضوع موعود، نمى توان به برهان و استدلال اكتفا كرد. همان طور كه شما هم مى دانيد، فلسفه وجودى آن حضرت و سوانح زندگى شريفشان، طورى نيست كه بتوان فقط از طريق براهين عقلى و نقلى عمل كرد. آنچه موضوع مهدويت را در جامعه دينى ما زنده و با نشاط نگه مى دارد، فقط تحقيقات علمى نيست. در چنين موضوعى، عشق اگر بيش از عقل كارايى نداشته باشد، نقش آن كمتر نيست. مثلاً در موضوع معاد، ما سخت محتاج برهان و نظر و دليليم؛ اما موضوعاتى هم هست كه غير از عقل و نظر، نياز به جذب و كشش هم دارد. انجمن قلم مى تواند اين بعد موضوع را تقويت كند. متأسفانه ادبيات موعودى، چندان فنى و استادانه نيست. نمى توان منكر عشق و علاقه شاعرانى شد كه مثلاً در رثاى امام حسين(ع) شعر مى گويند و در مجالسى خوانده مى شود؛ اما آيا ادبيات عاشورايى ما به اندازه ادبيات غنايى و عاشقانه ما قوى و ماندگار است؟ چرا ادبيات ما همان اندازه كه در توصيف معشوق قدرت و توانايى دارد، در حوزه هاى دينى و معنوى، نيرومند نيست؟ بسيارى از اين آثار ادبى و قلمى كه به موضوع حضرت موعود(ع) مى پردازند، دون شأن ايشان است و در حق آن بزرگوار جفا است.

براى رفع اين نواقص و نقايص چه راهكارهايى را در دستور كار خود داريد؟
ما قدرى زيربنايى تر فكر كرده ايم؛ يعنى به نظرمان رسيد كه بايد زير ساختهاى ادبى حوزه را تقويت كرد. اگر فضاى آثار دينى و محيطهاى معنوى، شاهد ظهور آثار برجسته و ماندگار شود، خود به خود كارهاى ضعيف عقب نشينى مى كنند. براى رسيدن به چنين هدفى، آنچه از انجمن قلم برمى آيد، توليد يا توسعه آثار برجسته است. دست كم مى توان تأليفات ارزنده را معرفى و فضيلتهاى آنان را شناسايى كرد. بنده و ديگر دوستانى كه كمابيش با تواناييهاى قلم و ادبيات دينى آشنايى داريم، بسيار متأسفيم كه مفاهيمى مانند انتظار، ظهور، غيبت و رابطه جهان با حضرت مهدى(ع) به شايستگى تبيين قلمى نشده اند. ممكن است در زمينه تبيين علمى ادعاهايى داشته باشيم؛ اما در حوزه تبيين قلمى واقعاً كم كار بوده ايم و به وظيفه خود به نيكى عمل نكرده ايم.

يكى از نخستين آثارى كه مؤسسه موعود به چاپ رساند كتاب ندبه هاى دلتنگى به قلم جناب عالى بود. نظر خودتان درباره اين اثر چيست؟
از قضا ندبه هاى دلتنگى نخستين كتاب بنده هم هست. من بعد از اين كتاب، هشت اثر ديگر را هم منتشر كردم؛ ولى اين كتاب، براى من جايگاه خاصى دارد. البته هيچ ادعايى هم ندارم و از بسيارى جهات، آن را ناقص مى دانم؛ ولى از استقبالى كه از اين كتاب شد و اينكه مى بينم در صدا و سيما و مجالس ويژه امام عصر(ع) آن را مى خوانند، احساس خوبى دارم. در مجله شما هم مى بينم كه خيلى از نويسندگانتان به اين سبك مى نويسند و به نوعى توان گفت تحت تأثير ندبه هاى دلتنگى هستند. بعد از چاپ كتاب، چندين بار سعى كردم باز به همان شيوه بنويسم؛ ولى گويا توفيق نيست. من تك تك مقالات ندبه هاى دلتنگى را در حال و هواى خاصى نوشتم و به تقديم نامه آن هم قلباً اعتقاد دارم. اگر خاطرتان باشد، كتاب را با اين عبارت آغاز كردم: »پيشكش به آنان كه با آرزو زيستند و از درس انتظار يك جمعه غيبت نكردند.« گويا غيبتهاى من در اين كلاس، خيلى شده است. دليلى هم براى موجه كردن غيبتهايم ندارم. به همين جرم، ديگر نمى توانم به همان سبك و سياق بنويسم.
به هر حال ندبه هاى دلتنگى را مى توان از نمونه هاى ادبيات عاشقانه در موضوع موعود(ع) شمرد. چندين اثر ديگر هم بعد از ندبه هاى دلتنگى، چاپ شده است و باز جا دارد كه اين دور را تسلسل دهيم.

ادبيات داستانى ما هم در موضوع مهدويت(ع) پيشرفت فوق العاده اى نداشته است. نظر شما چيست؟

همين طور است كه مى فرماييد. البته داستانهاى خوبى در اين فضا توليد شده اند؛ اما هيچ يك با آثار برجسته و استوار ادبيات داستانى ايرانى قابل مقايسه نيست. ما در زبان فارسى رمانهايى داريم كه به حق نيرومند و جذاب اند. در اين رمانها، از اكثر ظرفيتهاى زبان فارسى استفاده شده است. ولى وقتى به موضوعات دينى مى رسيم، گويا آن قوت و مهارت را نداريم. بنده گمان مى كنم علت اين ضعف و فتور، كم كارى ما است. اگر رمانهاى عاشقانه در زبان فارسى، پيشرفت خوبى داشته اند، علتش حجم انبوه كارهايى است كه در اين فضا توليد شده است. هر اثر و هر نوشته، از خود اثرى برجاى گذاشته و رمان فارسى را يك قدم به جلو برده است. الان نمى توان داستانهاى دهه سى و چهل را با رمانهاى نويسندگان كنونى مقايسه كرد؛ چون نويسنده اى كه الان قلم به دست مى گيرد و داستانى مى آفريند، شمار فراوانى از كارى پيشينيانف خود را پشت سر دارد. در هر موضوعى كه كار شود و به توليد انبوه برسد، مى توان آثار بهترى خلق كرد. اگر ما در موضوع مهدويت، پيشرفت چشم گيرى نداشته ايم، علتش كم كارى است. نويسندگان و مؤلفانى كه دغدغه هاى دينى دارند، اين راه را هموار نكرده اند. ولى من بسيار اميدوارم كه آينده مانند حال و گذشته نخواهد بود؛ همان طور كه كمابيش با رقه هايى از اميد را مى توان در قلم و آثار برخى از نويسندگان جديد ديد.

ما بسيار خوشحال خواهيم شد اگر انجمن قلم حوزه بتواند در موضوع مهدويت(ع) توفيقى كسب كند و از هيچ گونه كمك و همراهى با نويسندگان و صاحبان قلم در حوزه دريغ نخواهيم كرد. چنانچه تصور مى كنيد مراكزى مانند مؤسسه موعود مى تواند كمكى به اهداف انجمن قلم بكنند، بفرماييد
.
ما همگى وقتى به يكديگر مى رسيم، از هيچ گونه كمكى به هم دريغ نداريم؛ اما متأسفانه وقتى مى خواهيم اين كمكها و همدليها را از راههاى رسمى و ادارى به يكديگر برسانيم، با يك دنيا مشكل مواجه مى شويم. در همين ماجراى تشكيل انجمن، با بسيارى از كسانى كه فكر مى كرديم مى توانند كمكى به قلم دينى كنند، تماس گرفتيم. همگى آمادگى خود را اعلام كردند؛ اما وقتى كمك يا لطف آقايان به پيچ و خمهاى ادارى مى افتد، خود مشكل جديدى مى شود! من مطمئنم كه مؤسسه فرهنگى موعود(ع) انگيزه و توانايى لازم را براى همكارى با مراكز دينى و ادبى دارد و اميدوارم كه بتوانيم از تجربه ها و همدلى شما استفاده كنيم.

بسيار ممنون و متشكريم از حضورتان در اين گفت وگو. براى شما و دوستان همكارتان در انجمن قلم حوزه، آرزوى موفقيت مى كنيم. اگر نكته يا مطلب خاصى به نظرتان مى رسد بفرماييد
.
سخن بسيار است و من اميدوارم بتوانم در طى چند مقاله پى در پى در يكى از نشريات، درباره موانع و مشكلات رشد مهارتهاى قلمى در حوزه فعاليتهاى دينى، بنويسم؛ ولى در اينجا همين قدر يادآور مى شوم كه ما از بى توجهى به مسائل به ظاهر حاشيه اى و ساختارى، صدمات بسيارى خورده ايم. وقت آن رسيده است كه به اين گونه مسائل هم توجه كنيم و بيش از اين متوقف نمانيم.
براى شما و همه همكارانتان در مؤسسه فرهنگى موعود، آرزوى توفيق بيشتر در خدمت به فرهنگ مهدوى(ع) دارم.
 



موعود شماره 46


 
< قبل   بعد >
spacer

spacer

Creative Commons License
(cc) 2020 Mouood Researching Institute. This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 License.
هرگونه استفاده از محتويات اين پايگاه اطلاع رساني، در هر کجاي دنيا، تنها براساس مفاد توافقنامه Creative Commons 3.0، مجاز است.
(ح) 1386 تمامي حقوق اين پايگاه اطلاع رساني، متعلق به مؤسسه فرهنگي موعود است.