صفحه نخست arrow مقالات arrow گفتگو arrow گفت وگو با محمد على مجاهدى (پروانه)
spacer
«مؤسسة فرهنگي موعود عصر(عج)»، معجم مؤلّفين مهدوي را به‌زودي منتشر مي‌کند.
ادامه مطالب ...
 
advertisement.png, 0 kB
Advertisement
spacer
spacer

عضویت در خبرنامه

جستجوگر سايت

جستجوگر گوگل


جست‌وجو در سايت موعود

مطالب مرتبط

addtomyyahoo4Subscribe in NewsGator OnlineAdd to My AOL
Subscribe with BloglinesAdd to netvibes
Add to Google

 
گفت وگو با محمد على مجاهدى (پروانه) چاپ پست الكترونيكي
۰۵ خرداد ۱۳۸۴


اشاره :
بسيارند پژوهشگران، نويسندگان، اديبان، شاعران، سخنوران و هنرمندانى كه خاموش و گمنام اما عاشق و دلباخته، عمر خود را وقف برافروختن چراغ انتظار در شبستان »غيبت« نموده اند. اگر چه اين گروه در نزد مولا و صاحبشان شناخته شده اند، اما حيف است كه جامعه مهدوى ما كسانى را كه سالها به عشق امام مهدى(ع) قلم زده و يا اثرى را خلق نموده اند، نشناسد. از اين رو بر آن شديم كه در هر شماره موعود، گفت وگويى داشته باشيم با يكى از اين عزيزان. اميد كه مقبول حضرتش واقع شود.
اين بار به سراغ شاعر خوب مهدوى استاد محمدعلى مجاهدى متخلّص به »پروانه« رفتيم؛ كسى كه هم شعرهاى زيبايى را در غم فراق و شوق و حال مولايش سروده و هم مجموعه شعرهاى ارزشمندى را در اين زمينه گردآورده است.
استاد مجاهدى در سال 1322 در قم به دنيا آمدند، پدر ايشان علامه نستوه مرحوم آيت اللَّه ميرزا محمد مجاهدى تبريزى است. وى تحصيلات ابتدايى و متوسطه را در زادگاهش به پايان برد و پس از اخذ مدرك كارشناسى حقوق قضايى چند سالى به تحصيل علوم حوزوى پرداخت و سپس به بررسى متون منظوم پارسى و تحقيق درباره شعر آيينى و تجزيه و تحليل مؤلفه هاى آن سرگرم شد و هم اكنون نيز در همين وادى قلم مى زند.
از آقاى مجاهدى كه در حال حاضر به عنوان مدير »انجمن شعر و قصه استان قم« فعاليت مى كنند تاكنون قريب به 25 اثر تأليفى و گردآورى در قلمرو شعر و ادب فارسى عرضه شده كه از آن ميان فغان دل (مجموعه اشعار حسينعلى بيك شرر فرزند آذربيگدلى)، تذكره سخنوران قم، محفل روحانيان (تذكره علماى شاعر) گنجينه اسرار عمال سامانى، شكوه شعر عاشورا، سيماى مهدى موعود(ع) در آئينه شعر فارسى و تذكره شعراى مرثيه سرا در زبان فارسى قابل ذكر است.
تدارك مجموعه هاى شعرى در موضوعات مختلف آئينى از جمله فعاليتهاى خوب پژوهشى ايشان است.
با آرزوى موفقيت روزافزون براى ايشان گفت وگوى زير را با هم مى خوانيم:

يكى از كارهاى خوب شما تهيه مجموعه هاى شعرى در موضوعات مختلف آيينى بوده است، بفرمائيد تا كنون در اين زمينه چه مجموعه هايى به انتخاب شما چاپ و منتشر شده است؟
مجموعه شعر بقيع، گنجينه نور، يك قطره از دريا، ياس كبود، درياى شعله ور، آه عاشقان در فراق موعود(ع)، خوشه هاى طلايى، گريه اشك، بال سرخ قنوت و...

به قرار اطلاع در دو ساله اخير دو اثر از شما به عنوان كتاب سال و اثر ممتاز برگزيده و معرفى شده است، لطفاً در اين باره توضيح دهيد.
كتاب شكوه شعر عاشورا در زبان فارسى در سال 1380 به اتفاق آراى داوران كنگره سراسرى شعر عاشورا در شيراز به عنوان كتاب عاشورايى سال برگزيده شد و كتاب سيماى مهدى موعود در آيينه شعر فارسى در سال 81 توسط گروه داوران چهارمين جشنواره كتاب سال ولايت، به عنوان اثر ممتاز در زمينه شعر مهدوى معرفى گرديد.

در اثر تحقيقى سيماى مهدى موعود در آيينه شعر فارسى به چه موضوعاتى پرداخته ايد؟
اين اثر در هفت بخش سامان يافته است. در بخش اول ضمن سيرگذرايى در قلمرو شعر آيينى، نمونه هايى از آثار ارزشى طلايه داران شعر فارسى معرفى شده است. در بخش دوم با گلگشتى در آفاق شعر مناقبى، ضمن بررسى پيشينه شعر مناقبى در زبان فارسى و معرفى چهره هاى مطرح در اين مقوله شعرى، نمونه هايى از آثار ضد ارزشى شاعران ستايشگر دربارى و آثار ارزشى ستايشگران آيينى ارايه شده است. بخش سوم به موضوع مهدويت در پيشينه شعر فارسى پرداخته است. در بخش چهارم با سيرى در گستره شعر مهدوى موضوعاتى كه در اين نوع از شعر آيينى مطرح بوده و هست مورد بررسى قرار گرفته اند از قبيل: معرفى مهدى موعود(ع) به عنوان تنها مصلح جهانى، به تصوير كشيدن ولايت تكوينى حضرت ولى عصر(ع)، و تبيين رسالتهاى جهانى حضرت ولى عصر(ع) كه در هفت موضوع جداگانه و در عين حال مرتبط با يكديگر نشان داده شده است. اين موضوعات عبارتند از: مبارزه بنيادى و فراگير با بيداد و بيدادگران در عرصه جهانى، رويارويى تمام عيار باكفر جهانى و ايادى آنها، برقرارى نظام قسط و عدل واقعى در گستره جهان، تحقق جهان شمولى دين مقدس اسلام و احياى ارزشهاى دينى، برقرارى حكومت جهانى اسلام و حاكميت فرهنگ اسلامى و رسوايى متمهديان و داعيه داران مهدويت نوعى و معرفى دجالان. در بخش پنجم به انواع شعر مهدوى در زبان فارسى پرداخته ايم و آنها را هم از نظر درونى و محتوايى و هم از جهت شاكله بيرونى و ساختارى بررسى كرده ايم. در پايان اين بخش هم در مورد هر يك از انواع شعر مهدوى نمونه هايى ارايه شده است. در بخش ششم (بايدها و نبايدهاى شعر مهدوى) در زبان فارسى مورد بررسى قرار گرفته و بخش پايانى كتاب با نمونه هايى از شعر مهدوى معاصر سامان يافته است.

لطفاً درباره »بايدها« و »نبايدها«ى شعر مهدوى توضيح بيشترى ارايه دهيد:
اگر بخواهيم به صورت گذرا و فهرست وار، از »بايدهاى شعر مهدوى« نام ببريم ناگزيريم از مؤلفه هايى همانند: بيان حسّى و عينى، زبان ساده و صميمى، تصويرگرايى، استفاده از اوزان جديد عروضى، بهره گرفتن از قالبهاى نو، استفاده از رديفهاى پيامدار و گويا، رويكرد جدى به آرايه هاى لفظى و معنوى نوينى كه در شعر امروز مطرح است، روايت جزء به جزء احياى ارزشها، غناى محتوايى، رعايت ادب كلامى، طبقه بندى موضوعى و بالاخره آشنايى با فنون نقد شعر آيينى ياد كنيم و مقوله هاى بسيارى نيز در (نبايدهاى شعر مهدوى) مطرح است كه از مهم ترين آنهاست: رسالت مخاطبان را به دست فراموشى نسپردن و آنان را در تكميل معنوى شعر سهيم دانستن، پرهيز از القاى مستقيم پيام شعر، پرهيز از تقليد و تكرار مقوله هاى نخ نما شده، پرهيز از گذشته گرايى و احياى سنتهاى غير كارآمد قديمى، پرهيز از دشوارگويى و فضل فروشى، پرهيز از روى آوردن به مقوله هاى ضد ارزشى كه بار منفى و جنبه بدآموزى دارند، پرهيز از واگويى مطالب واهى و خرافى و غير مستند، پرهيز از غوطه ور شدن در مقوله هاى باستانى و بازآفرينى نمادهاى تاريخى، پرهيز از به كارگيرى برخى از اوزان عروضى شعرى كه بدآهنگ اند، پرهيز از انتخاب رديفهاى شعرى كه جنبه ويترينى دارند؛ رديفهايى كه اگر چه در بادى امر نظرهإ؛ را به طرف خود جلب مى كنند ولى حرفى براى گفتن ندارند و نمى توان بار محتوايى و معنوى شعر را بر دوش آنها گذاشت و بالاخره پرهيز از به كارگيرى آهنگها يا تصنيفهاى مبتذل در تدوين و ارايه سروده هاى مهدوى.

انگيزه شما از پرداختن ريشه اى به مقوله هاى مطرح در شعر آيينى، خصوصاً شعر مهدوى چيست؟

تا كنون تحقيق بايسته و جامعى پيرامون شعر آيينى در زبان فارسى و زير مجموعه هاى آن صورت نگرفته است و ستمى كه خواسته و يا ناخواسته در طول سده هاى گذشته تا كنون در مورد شعراى آيينى و آثار آنان اعمال شده نياز به توضيح ندارد و شايد مهم ترين عاملى كه موجبات اين غفلت ديرپاى و فراگير را فراهم آورده است، عدم شناخت صحيح از مقوله هاى مطرح در شعر آيينى باشد.
بسيارى از پژوهشگران فارسى زبان بر اين باور بوده و هستند كه شعر آيينى ما از قلمرو چندان گسترده اى برخوردار نيست و در دو مقوله »مناقبى« و »ماتمى« خلاصه مى شود؛ در حالى كه بخش قابل توجهى از گنجينه ارزشمند شعر فارسى صبغه »آيينى« دارد.
دامنه شعر آيينى در زبان فارسى بسيار گسترده است. اگر مقوله هاى نيايشى، توحيدى، اخلاقى، پندى، حماسى، حكمى، عرفانى و اجتماعى اجازه ورود در عرصه شعر آيينى را داشته باشند - كه دارند - و اگر اين عناوين از جهات بسيارى ملهم از معارف اسلامى و آموزه هاى دينى باشد - كه هست - كدام نقطه از گستره شعر فارسى را مى توان نشان داد كه درسيطره اين مفاهيم ارزشى نباشد؟! و كدام محدوده از قلمرو شعر فارسى را مى توان سراغ كرد كه حضور شهروندان شعر آيينى را به رسميت نشناسد؟! اگر مفاهيم كليدى مطرح در شعر آيينى را - به معناى تعميمى و نه اصلاحى آن - از شعر فارسى بگيريم؛ جز آثار معدودى صرفاً عاطفى و عاشقانه و تغزّل آميز چه مطلب قابل ارايه اى باقى مى ماند؟! و اگر اين مفاهيم بلند و ارزشى موجود در شعر فارسى را برگرفته و متأثر از تعاليم اسلامى ندانيم؛ كدام مأخذ معتبرى را در اختيار داريم تا در مقام اثبات مدعاى خود به آن استناد كنيم؟! مگر آن كه بر مفاهيم متعالى و مشترك در اديان آسمانى اصرار ورزيم كه در اين صورت نيز بر صبغه دينى اين مفاهيم ارزشى پاى فشرده ايم و مفهوم تعميمى شعر آيينى را پذيرفته ايم. اگر ما تاريخ شعر مكتوب فارسى را مرور كنيم؛ به دير سالى شعر آيينى و گستره بى كران آن پى خواهيم برد و آن را در مقوله »مناقبى« و »ماتمى« محدود نخواهيم كرد.
با عنايت به مطالبى كه عنوان شد، بايستى روزى اين غبار غربت و مظلوميت از چهره شعر آيينى زدوده مى شد و تعريف جامع و مانعى از شعر آيينى در زبان فارسى ارايه مى گرديد تا انگيزه هاى لازم را درشعراى جوان زمانه ما براى رويكرد جدى تر به مقوله هاى بسيارى كه در قلمرو شعر آيينى مطرح بوده و هست، بيدار كند و من توفيق اين خدمت را داشته ام كه اولين گام را در اين مسير پر فراز و نشيب بردارم و تحقيقات خود را در زمينه شعر عاشورا و شعر مهدوى فقط در حد يك حركت مشتاقانه و هدفمند در گشودن پنجره اى بر روى يك واقعيت تاريخى ارزيابى كنم؛ حركتى كه توانسته است تصوير سايه روشنى از پيشينه شعر آيينى را در زبان فارسى و تطور ساختارى و محتوايى و سير تاريخى آن ارايه دهد و اگر توانسته باشم نيمرخى از اين چهره مستور را به تصوير بكشم، توفيق بزرگى است كه بايد به شكرانه آن بكوشم.

قدرى هم درباره آسيب شناسى شعر مهدوى صحبت كنيد:

وقتى كه ما در مقام تعريف از ذوات مقدسى همانند حضرت فاطمه زهرا و حضرت زينب(س)، فارغ از كمالات وجودى آنان به توصيف جمال صورى شان مى پردازيم و اين پرده نشينان حريم عفاف را همانند يك الهه زيبايى به تصوير مى كشيم، هم به حريم حرمت آنان تجاوز كرده ايم و هم با اين شيوه بيانى ناپسند، نظر مخاطبان شعر خود را از مقوله هاى معنوى و روحانى به مسايل غير اخلاقى معطوف ساخته ايم. اگر زيبايى ظاهرى ملاك تعريف و توصيف ما باشد؛ پس وجه تمايز و افتراق اين وجودهاى پاك و مطهر با كسانى است كه همه حسن آنها در زيبايى ظاهرشان خلاصه مى شود؟! و يا هنگامى كه مى خواهيم زيباييهاى وجودى حضرت ولى عصر، ارواحنافداه، را به تصوير بكشيم؛ چرا آنها را در جمال صورى آن حضرت به تماشا مى نشينيم و با سخن گفتن از خط و خال آن وجود نازنين، مخاطبان خود را از گلگشت در آفاق جمال معنوى باز مى داريم؟! اگر هدف يك شاعر آيينى در توصيف جمال ظاهرى اين عزيزان عالم وجود خلاصه شود؛ پس وجه تمايز او را با يك شاعر غزلسرا و مغازله گو در كجا بايد جست وجو كرد؟ كاش اين توصيفهاى ظاهرى در قالبى عرضه شود كه ترك ادب را به همراه نداشته باشد ولى متأسفانه چنين نبوده و نيست و غالباً در مقام اجراى آنها از آهنگهاى مبتذلى استفاده مى شود كه تصنيفهاى رايج زمان طاغوت را در ذهن انسان تداعى مى كند، و اين ستمى است كه ناخواسته در حق ذوات مقدس معصومين(س)، اعمال مى شود ريشه در فقر معرفتى و عدم آگاهى ما از عظمت وجودى اين بزرگواران دارد. به هر حال در قلمرو شعر آيينى نقاط ممنوعه اى وجود دارد كه بايد از ورود در آن حيطه ها جداً پرهيز كرد و آفاق بسيار گسترده اى نيز وجود دارد كه هنوز در زاويه ديد ما قرار نگرفته است.
خوشبختانه در شعر مهدوى پس از انقلاب شاهد رويكرد جدى شعراى جوان آيينى به مسايل ارزشى و مقوله هاى معرفتى و احياى فرهنگ بالنده مهدوى هستيم كه آثار مبارك خود را در آينده اى نه چندان دور نشان خواهد داد و شعر مهدوى معاصر را در مسير دلخواه رهنمون خواهد شد. ان شاءاللَّه

چه انگيزه اى باعث روى آوردن شما به حوزه معارف مهدوى شد؟

پرورش من در خانواده اى به معناى اخصّ كلمه مذهبى و روحانى بوده و ملكات اخلاقى پدر بزرگوارم و شيفتگيهاى آن بزرگوار نسبت به ساحت مقدس حضرات معصومين خصوصاً حضرت ولىّ عصر، ارواحنافداه، بزرگ ترين انگيزه من در ورود به حوزه معارف مهدوى بوده و هست. پس از درگذشت پدرم حشر و نشرى كه با علماى ربّانى و تنى چند از مردان وارسته و راه رفته داشته ام موجبات ادامه اين حركت را فراهم آورد. شخصاً نيز از كودكى علاقه زايدالوصفى نسبت به آن حضرت داشته ام و خاطرات ماندگارى از عنايت ملموس حضرت مهدى(ع) در زندگى معنوى من وجود دارد كه از بازگو كردن آنها به جهاتى معذورم.

آيا در طول ساليان فعاليت خود شاهد الطاف و عناياتى از امام عصر(ع) بوده ايد؟
همانگونه كه اشاره كردم زندگى معنوى خود را مديون الطاف كريمانه آن حضرت هستم و عنايات آن بزرگوار بيشتر در سرودن اشعار آيينى رفيق راهم بوده است.

به نظر شما اشعار مهدوى چه نقشى در ايجاد و تقويت روحيّه انتظار در مخاطبان دارد؟

اصولاً در تبيين مقوله هاى اعتقادى و باورهاى مذهبى مى توان از هنر با دامنه تأثير فراگيرى كه دارد به عنوان يك ابزار مطمئن و كارآمد بهره گرفت. شعر هم يكى از جلوه هاى بديع هنرى است كه در تهييج عواطف دينى نقش اساسى دارد. يكى از مقوله هاى مهمى كه از ديرباز در شعر مهدوى مطرح بوده، مسأله انتظار است و يكى از زير مجموعه هاى شعر مهدوى كه مورد عنايت شعراى آيينى قرار داشته »شعر انتظار« است. با وجود تكثّرى كه در انواع شعر مهدوى از نظر موضوعى وجود دارد شعر انتظار از جايگاه بايسته و شايسته اى برخوردار بوده و هست و از مهم ترين شاخه هاى شعر مهدوى در زبان فارسى است. شور و حالى كه در شعر انتظار موج مى زند روايتگر انقلاب درونى شاعران دل افروخته اى است كه ظهور مهدى موعود(ع) را لحظه شمارى مى كنند و هر كدام از منظرى به اين مسأله مى نگرند و اشتياق درونى خود را به تصوير مى كشند. مرور اينگونه آثار شورانگيز - كه از عاطفه و احساس و نياز مايه مى گيرد - تأثير شگرفى را به همراه دارد كه آدمى آن را در ژرفاى وجود خود احساس مى كند و او را در مسير انتظار ثابت قدم نگه مى دارد.

آيا در حال حاضر اثرى در دست تأليف داريد، برنامه هاى آينده شما چيست؟

در محضر لاهوتيان آخرين اثرى است كه از بنده منتشر شده است×. در اين اثر زندگى نامه، شيوه سلوكى، آراى معرفتى و خوارق عادات و كرامات يكى از شيفتگان جمال جميل مهدوى كه حدود 32 سال با آن نادره تاريخ سلوك ولايى، مصاحب و معاشر بوده ام به تصوير كشيده شده است و نشان داده ام كه چگونه مى توان با پاى صدق و اخلاص و با ره توشه محبت و ارادت به حضرات معصومين(س)، مسير دور و دراز كمالات معنوى را در فاصله زمانى بسيار كوتاهى طى كرد و به مقامات شامخ معنوى نايل آمد. اين اثر كه در 470 صفحه و در چندين بخش سامان يافته، توسط انتشارات لاهوت منتشر شده است.
حماسه عاشورا در نثر فارسى مراحل پايانى انتشار خود را سپرى مى كند. چند سالى است كه تحقيق جامعى را در زمينه شعر آيينى در زبان فارسى شروع كرده ام و اميدوارم فارغ از مشغله هايى كه دارم آن را به سامان برسانم و به پيشگاه شيفتگان ادب شيعى تقديم كنم. تصحيح ديوان شاعر بزرگ آيينى دوره ناصرى، شمس الفصحاء محيط قمى، نيز از كارهايى است كه در دست دارم. درباره مفاهيم كليدى غزليات لسان الغيب حافظ شيرازى نيز تحقيقاتى انجام داده ام و فعلاً سرگرم بازنويسى آن هستم. ترجمه ثواب الاعمال شيخ صدوق و ترجمه گونه اى از صحيفه سجاديه را نيز به دست چاپ سپرده ام.

آثار مكتوب حوزه مهدويت را چگونه ارزيابى مى كنيد و به نظر شما اين آثار تا چه حد نياز مخاطبان امروز جامعه ما، به ويژه نسل جوان را برآورده مى سازد؟

در دو دهه اخير حركت بالنده و مباركى در زمينه احياى فرهنگ مهدويت در جامعه اسلامى ما صورت گرفته كه بركات بسيارى را به همراه داشته است. استمرار حركتهايى از اين دست با استظهار به عنايات حضرت ولىّ عصر(ع) و اهتمام فرهيختگان حوزه و دانشگاه بسيارى از نياز شيفتگان فرهنگ مهدوى را برآورده خواهد ساخت و با تعامل و تفاهم متوليان امور فرهنگى كشور و اصحاب قلم و رويكرد جدى آنان به آفرينش آثارى گرانسنگ و ارزشمند در موضوعات مربوط به مهدويت، خلاء محسوسى را كه فعلاً در جامعه علمى و دانشگاه ما وجود دارد، از بين خواهد برد.

مجله موعود را چگونه مى بينيد و چه توصيه اى براى بهتر شدن اين مجله داريد؟

مجله موعود از نشريات مفيد و هدفمندى است كه در راستاى احياى فرهنگ مهدويت و تبيين مفاهيم كليدى آن گامهاى اساسى برداشته است و با شناخت نيازهاى اساسى نسل جوان و ارايه مطالب وزين علمى توانسته است به برخى از اين نيازها پاسخ مناسب دهد و با رويكرد علمى تر در معرفى فرهنگ مهدوى و مقوله هاى اساسى كه در اين رابطه مطرح بوده و هست مى توان به غناى محتوايى مجله موعود افزود.

از اين كه وقت خود را در اختيار ما قرار داديد سپاسگزاريم.

 



موعود شماره  37

 
< قبل   بعد >
spacer

spacer

Creative Commons License
(cc) 2020 Mouood Researching Institute. This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 License.
هرگونه استفاده از محتويات اين پايگاه اطلاع رساني، در هر کجاي دنيا، تنها براساس مفاد توافقنامه Creative Commons 3.0، مجاز است.
(ح) 1386 تمامي حقوق اين پايگاه اطلاع رساني، متعلق به مؤسسه فرهنگي موعود است.